Οι νέοι «Big Three»; Η σύνοδος που μπορεί να αφήσει την Ευρώπη έξω από το παιχνίδι
Μια κοινή εικόνα με τους Vladimir Putin, Xi Jinping και Donald Trump καθισμένους στο ίδιο τραπέζι θα ήταν από μόνη της ένα γεγονός τεράστιας συμβολικής και πολιτικής βαρύτητας.
Όχι επειδή η Ρωσία, η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες ετοιμάζονται να δημιουργήσουν μια νέα συμμαχία ή να μοιράσουν τον κόσμο σε ζώνες επιρροής, αλλά επειδή μια τέτοια συνάντηση θα έστελνε το μήνυμα ότι η διεθνής πολιτική επιστρέφει με όλο και μεγαλύτερη ένταση στη λογική των μεγάλων δυνάμεων.
Σε μια εποχή όπου ο πόλεμος στην Ουκρανία, η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Κίνας, οι κυρώσεις, η ενεργειακή ασφάλεια και η στρατιωτική ένταση στην Ευρώπη παραμένουν ανοιχτές πληγές, η παρουσία των τριών ηγετών στο ίδιο τραπέζι θα αποκτούσε αμέσως διαστάσεις πολύ μεγαλύτερες από μια συνηθισμένη διπλωματική συνάντηση.
Η ιδέα μιας πιθανής τριμερούς στο περιθώριο της συνόδου της APEC στο Shenzhen έχει ήδη προκαλέσει έντονη συζήτηση.
Αν και μέχρι στιγμής δεν υπάρχει οριστική συμφωνία, μόνο και μόνο η δημοσιοποίηση του σεναρίου δείχνει ότι στη Μόσχα και στο Πεκίνο εξετάζεται σοβαρά το ενδεχόμενο μιας συνάντησης που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πολιτικό σοκ για τη Δύση. Εάν τελικά ο Donald Trump δεχθεί να συμμετάσχει, η εικόνα που θα δημιουργηθεί θα είναι εξαιρετικά ισχυρή: ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών στο ίδιο τραπέζι με τον πρόεδρο της Ρωσίας και τον πρόεδρο της Κίνας, σε κινεζικό έδαφος, με την Ευρώπη ουσιαστικά απούσα από τη σκηνή.
Οι νέοι «Big Three»; Η ιστορική σύγκριση που εντυπωσιάζει
Η σύγκριση με τους ιστορικούς «Big Three» του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου είναι αναπόφευκτη. Τότε, οι Joseph Stalin, Franklin D. Roosevelt και Winston Churchill εκπροσωπούσαν τη Σοβιετική Ένωση, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Μεγάλη Βρετανία σε μια συμμαχία που είχε έναν σαφή κοινό εχθρό. Σήμερα, όμως, η κατάσταση είναι εντελώς διαφορετική. Οι Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούν την Κίνα τον σημαντικότερο μακροπρόθεσμο στρατηγικό ανταγωνιστή τους, ενώ οι σχέσεις Ουάσινγκτον–Μόσχας παραμένουν βαθιά επιβαρυμένες λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, των κυρώσεων και της αντιπαράθεσης γύρω από την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Παράλληλα, η Ρωσία και η Κίνα έχουν αναπτύξει ιδιαίτερα στενή στρατηγική σχέση, χωρίς όμως να αποτελούν μια κλασική στρατιωτική συμμαχία τύπου ΝΑΤΟ.
Άρα, μια πιθανή συνάντηση Putin–Xi–Trump δεν θα σηματοδοτούσε τη δημιουργία μιας νέας «συμμαχίας των τριών». Θα μπορούσε, όμως, να σηματοδοτήσει κάτι εξίσου σημαντικό: την επιστροφή σε ένα μοντέλο διεθνούς πολιτικής όπου οι μεγάλες δυνάμεις θεωρούν ότι τα σημαντικότερα ζητήματα μπορούν να συζητούνται απευθείας μεταξύ τους, συχνά χωρίς τη συμμετοχή μικρότερων κρατών ή περιφερειακών ενώσεων. Και αυτή ακριβώς η εικόνα είναι που θα προκαλούσε σοβαρή ανησυχία σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Η φωτογραφία που θα έκανε την Ευρώπη να παγώσει
Για την Ευρώπη, η μεγαλύτερη πολιτική ανησυχία από μια τέτοια συνάντηση δεν θα ήταν απαραίτητα το περιεχόμενο μιας πιθανής συμφωνίας. Θα ήταν κυρίως η εικόνα ότι τα μεγαλύτερα ζητήματα της παγκόσμιας ασφάλειας συζητούνται χωρίς ισχυρή ευρωπαϊκή παρουσία. Εάν στο τραπέζι έμπαιναν θέματα όπως η Ουκρανία, οι κυρώσεις, η ενεργειακή ασφάλεια, οι σχέσεις ΝΑΤΟ–Ρωσίας, η παγκόσμια οικονομία ή οι εμπορικές εντάσεις ΗΠΑ–Κίνας, τότε η απουσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη συγκεκριμένη συζήτηση θα είχε τεράστιο συμβολικό βάρος.
Η εικόνα θα ήταν ιδιαίτερα δύσκολη για το Βερολίνο, το Παρίσι και τις Βρυξέλλες, διότι θα δημιουργούσε την εντύπωση ότι η Ευρώπη μετατρέπεται περισσότερο σε πεδίο διαπραγμάτευσης παρά σε ανεξάρτητο κέντρο ισχύος. Αυτός είναι και ο βαθύτερος φόβος που προκαλεί οποιοδήποτε σενάριο «μεγάλης συνεννόησης» μεταξύ Ουάσινγκτον, Μόσχας και Πεκίνου. Ακόμη και αν δεν υπάρξει καμία επίσημη συμφωνία, η ίδια η φωτογραφία των τριών ηγετών μαζί θα μπορούσε να ενισχύσει την αίσθηση ότι το κέντρο της παγκόσμιας διπλωματίας μετατοπίζεται μακριά από την Ευρώπη.
Ο Vladimir Putin έχει ίσως τα περισσότερα να κερδίσει
Για τον Vladimir Putin, η πραγματοποίηση μιας τέτοιας τριμερούς θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό διπλωματικό κέρδος. Η Ρωσία θα εμφανιζόταν ξανά στο ανώτατο επίπεδο της παγκόσμιας πολιτικής, όχι ως χώρα που βρίσκεται σε διεθνή απομόνωση, αλλά ως μία από τις τρεις μεγάλες δυνάμεις που θεωρούνται απαραίτητες για τη συζήτηση των πιο κρίσιμων ζητημάτων του πλανήτη. Για τη Μόσχα, αυτό θα ήταν πολιτικά εξαιρετικά χρήσιμο, καθώς θα ενίσχυε το αφήγημα ότι η Δύση δεν μπορεί να αγνοήσει τη Ρωσία όσο και αν επιχειρεί να την πιέσει οικονομικά και διπλωματικά.
Το μήνυμα θα ήταν απλό και ιδιαίτερα ισχυρό: «Μπορείτε να μας επιβάλλετε κυρώσεις, μπορείτε να περιορίζετε τις σχέσεις σας μαζί μας, αλλά όταν έρχεται η ώρα να συζητηθούν τα μεγάλα γεωπολιτικά προβλήματα, η Ρωσία παραμένει στο τραπέζι». Για τον Putin, λοιπόν, ακόμη και η συμμετοχή του Donald Trump σε μια τέτοια συνάντηση θα μπορούσε να παρουσιαστεί στο εσωτερικό της Ρωσίας ως απόδειξη ότι η προσπάθεια δυτικής απομόνωσης έχει αποτύχει.
Ο Xi Jinping θα έχει το πλεονέκτημα του οικοδεσπότη
Για τον Xi Jinping, η πιθανή συνάντηση θα ήταν ίσως ακόμη πιο πολύτιμη σε επίπεδο συμβολισμού. Το γεγονός ότι η τριμερής θα γινόταν στην Κίνα θα επέτρεπε στο Πεκίνο να παρουσιάσει τον εαυτό του ως κεντρικό κόμβο της νέας παγκόσμιας διπλωματίας. Η Κίνα θα μπορούσε να εμφανιστεί όχι μόνο ως οικονομική υπερδύναμη, αλλά και ως χώρα ικανή να φέρει στο ίδιο τραπέζι τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών και τον πρόεδρο της Ρωσίας.
Η κινεζική ηγεσία εδώ και χρόνια προωθεί την ιδέα ενός πολυπολικού κόσμου, όπου η διεθνής τάξη δεν καθορίζεται αποκλειστικά από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους δυτικούς θεσμούς. Μια συνάντηση Putin–Xi–Trump στο Shenzhen θα ταίριαζε απόλυτα σε αυτή την αφήγηση. Το Πεκίνο θα μπορούσε να παρουσιάσει τη σύνοδο ως απόδειξη ότι το κέντρο βάρους της παγκόσμιας ισχύος μετακινείται προς την Ασία και ότι η Κίνα έχει πλέον τον ρόλο όχι μόνο του ανταγωνιστή των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά και του απαραίτητου συνομιλητή τους.
Ο Donald Trump μπροστά στο πιο δύσκολο γεωπολιτικό στοίχημα
Για τον Donald Trump, η συμμετοχή σε μια τέτοια τριμερή θα ήταν ταυτόχρονα ευκαιρία και τεράστιο ρίσκο. Από τη μία πλευρά, η σύνοδος ταιριάζει απόλυτα στο προσωπικό του πολιτικό ύφος. Ο Trump έχει επενδύσει διαχρονικά στη διπλωματία κορυφής, στις θεαματικές συναντήσεις και στην εικόνα του ηγέτη που μπορεί να συνομιλήσει απευθείας με τους ισχυρότερους αντιπάλους των Ηνωμένων Πολιτειών. Μια σύνοδος με Putin και Xi θα μπορούσε να παρουσιαστεί από τον ίδιο ως απόδειξη ότι κανένας άλλος Αμερικανός ηγέτης δεν μπορούσε να φέρει στο ίδιο τραπέζι τις τρεις μεγαλύτερες δυνάμεις.
Από την άλλη πλευρά, ο κίνδυνος είναι εξίσου μεγάλος. Ο Trump θα μπορούσε να βρεθεί απέναντι σε δύο ηγέτες που έχουν αναπτύξει πολύ στενότερη στρατηγική σχέση μεταξύ τους από ό,τι έχει ο καθένας με την Ουάσινγκτον. Εάν η εικόνα της συνάντησης δημιουργούσε την εντύπωση ότι ο Αμερικανός πρόεδρος βρίσκεται απέναντι σε ένα ενιαίο ρωσοκινεζικό μέτωπο, τότε η σύνοδος θα μπορούσε να μετατραπεί από επικοινωνιακή επιτυχία σε στρατηγικό πονοκέφαλο για τον Λευκό Οίκο.
Η «αρκούδα και ο δράκος» δεν είναι ακόμη συμμαχία, αλλά η Δύση έχει λόγους να ανησυχεί
Η σχέση Ρωσίας–Κίνας περιγράφεται συχνά στη Δύση ως μια νέα συμμαχία μεταξύ της «αρκούδας» και του «δράκου». Η εικόνα αυτή έχει επικοινωνιακή δύναμη, αλλά είναι πιο σύνθετη στην πραγματικότητα. Η Ρωσία και η Κίνα έχουν ενισχύσει σημαντικά τη συνεργασία τους στον ενεργειακό, στρατιωτικό, διπλωματικό και οικονομικό τομέα, ενώ μοιράζονται έναν βασικό στρατηγικό στόχο: τη μείωση της αμερικανικής κυριαρχίας στο διεθνές σύστημα.
Παρόλα αυτά, οι δύο χώρες δεν έχουν ταυτόσημα συμφέροντα. Η Κίνα είναι πολύ μεγαλύτερη οικονομική δύναμη και ενδιαφέρεται πρωτίστως για σταθερότητα, εμπόριο και ανάπτυξη. Η Ρωσία είναι πολύ πιο πρόθυμη να αναλάβει στρατιωτικούς και γεωπολιτικούς κινδύνους. Το Πεκίνο κινείται με περισσότερο υπολογισμό, ενώ η Μόσχα έχει δείξει μεγαλύτερη διάθεση να αποδεχθεί υψηλό κόστος για την προώθηση στρατηγικών στόχων. Επομένως, δεν πρόκειται για ενιαίο μπλοκ, αλλά για μια πολύ στενή στρατηγική σύγκλιση που προκαλεί σοβαρό προβληματισμό στην Ουάσινγκτον.
Το μεγάλο στοίχημα των ΗΠΑ: να μη γίνουν Ρωσία και Κίνα αχώριστες
Ένα από τα πιο σημαντικά ερωτήματα πίσω από μια πιθανή συμμετοχή του Donald Trump είναι αν η Ουάσινγκτον πιστεύει ακόμη ότι μπορεί να δημιουργήσει κάποια απόσταση ανάμεσα στη Ρωσία και την Κίνα. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, το χειρότερο μακροπρόθεσμο σενάριο θα ήταν να αντιμετωπίσουν ταυτόχρονα μια ισχυρή Κίνα και μια στρατιωτικά ισχυρή Ρωσία σε στενό στρατηγικό συντονισμό. Όσο περισσότερο η Ουάσινγκτον συγκρούεται και με τις δύο χώρες ταυτόχρονα, τόσο περισσότερο ενισχύεται η μεταξύ τους συνεργασία.
Εδώ ακριβώς μια τριμερής συνάντηση θα μπορούσε να αποκτήσει πρακτική σημασία. Ο Trump ίσως επιχειρούσε να δείξει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να συνομιλούν ξεχωριστά και με τη Μόσχα και με το Πεκίνο, χωρίς να αποδέχονται την ύπαρξη ενός ενιαίου αντιδυτικού μπλοκ. Το ερώτημα είναι αν αυτή η στρατηγική έρχεται πολύ αργά. Οι σχέσεις Putin–Xi έχουν πλέον αποκτήσει βάθος που δεν εξαρτάται αποκλειστικά από προσωπικές σχέσεις, αλλά από κοινά γεωπολιτικά συμφέροντα.
Η Ουκρανία θα είναι η μεγάλη απούσα
Εάν η συνάντηση πραγματοποιηθεί και στο τραπέζι βρεθεί το ζήτημα της Ουκρανίας, τότε η απουσία του Κιέβου θα προκαλέσει τεράστια πολιτική συζήτηση. Για την Ουκρανία, ένα σενάριο όπου Donald Trump, Vladimir Putin και Xi Jinping συζητούν τον πόλεμο χωρίς ουκρανική παρουσία θα ήταν ιδιαίτερα ανησυχητικό. Θα δημιουργούσε την αίσθηση ότι η τύχη της χώρας μπορεί να συζητείται μεταξύ μεγάλων δυνάμεων σε ένα πλαίσιο όπου το ίδιο το Κίεβο δεν έχει άμεσο λόγο.
Αυτός είναι και ο λόγος που πολλοί θα μιλούσαν αμέσως για μια νέα «Γιάλτα». Όχι επειδή ο κόσμος μπορεί πραγματικά να χωριστεί ξανά σε τρεις ζώνες επιρροής, αλλά επειδή η ίδια η μορφή μιας τέτοιας συνάντησης θα θύμιζε εποχές όπου οι ισχυρότερες χώρες θεωρούσαν ότι μπορούσαν να αποφασίζουν για μικρότερα κράτη χωρίς τη δική τους παρουσία.
Η «νέα Γιάλτα» είναι υπερβολή – αλλά όχι εντελώς αβάσιμη ως φόβος
Η ιδέα ότι Putin, Xi και Trump μπορούν να καθίσουν σε ένα δωμάτιο και να «μοιράσουν τον κόσμο» μπορεί να είναι και υπερβολική υπάρχουν όμως σημαντικά «αλλά». Ο σημερινός πλανήτης είναι πολύ πιο περίπλοκος από εκείνον του 1945. Υπάρχουν η Ινδία, η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ιαπωνία, η Τουρκία, η Βραζιλία, οι χώρες του Κόλπου και δεκάδες ακόμη μεσαίες δυνάμεις που διαθέτουν σημαντική αυτονομία και επιρροή. Καμία τριμερής σύνοδος δεν μπορεί απλώς να επιβάλει μια νέα παγκόσμια τάξη από πάνω.
Ωστόσο, ο φόβος δεν είναι εντελώς αβάσιμος. Αυτό που μπορεί να συμβεί είναι να παγιωθεί η αντίληψη ότι τα μεγαλύτερα προβλήματα του πλανήτη λύνονται μέσω απευθείας διαπραγμάτευσης μεταξύ των ισχυρότερων κρατών. Και αν αυτή η αντίληψη αποκτήσει ξανά κυρίαρχο ρόλο, τότε μικρότερες χώρες και περιφερειακές ενώσεις θα βρεθούν σε πιο αδύναμη θέση.
Η συνάντηση που μπορεί να μην αποφασίσει τίποτα και να αλλάξει τα πάντα
Το πιο παράδοξο στοιχείο είναι ότι μια πιθανή τριμερής Putin–Xi–Trump μπορεί να ολοκληρωθεί χωρίς καμία θεαματική συμφωνία. Μπορεί να μην υπάρξει κοινό ανακοινωθέν, να μην λυθεί το ουκρανικό ζήτημα, να μην υπάρξει μεγάλη εμπορική συμφωνία ΗΠΑ–Κίνας και να μην συμφωνηθεί νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας. Παρ' όλα αυτά, η συνάντηση θα μπορούσε να θεωρηθεί ιστορική.
Στην παγκόσμια πολιτική, η εικόνα έχει τεράστια σημασία. Αν οι τρεις ηγέτες καθίσουν μαζί, τότε η συμβολική εντύπωση θα είναι ότι η διεθνής τάξη επιστρέφει στη λογική των μεγάλων δυνάμεων. Δεν θα σημαίνει ότι οι τρεις άνδρες ελέγχουν τον κόσμο. Θα σημαίνει όμως ότι όλοι αντιλαμβάνονται πως χωρίς κάποια μορφή συνεννόησης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Κίνας και Ρωσίας, τα μεγαλύτερα διεθνή προβλήματα δύσκολα μπορούν να ελεγχθούν.
Ο πραγματικός σεισμός για τη Δύση
Ο τίτλος «οι νέοι Τρεις Μεγάλοι θα ανατινάξουν τη Δύση» είναι προφανώς υπερβολικός. Η Δύση δεν πρόκειται να καταρρεύσει επειδή Donald Trump, Vladimir Putin και Xi Jinping θα εμφανιστούν μαζί. Εκεί όμως που υπάρχει πραγματική ουσία είναι στο συμβολικό χτύπημα που θα δεχθεί η μεταψυχροπολεμική εικόνα ενός κόσμου όπου η Δύση βρίσκεται στο επίκεντρο όλων των μεγάλων αποφάσεων.
Η Κίνα θα είναι οικοδεσπότης. Η Ρωσία θα έχει επιστρέψει στο κορυφαίο τραπέζι. Και ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών θα βρίσκεται εκεί για να συζητήσει απευθείας μαζί τους. Αυτή η εικόνα δεν θα σημαίνει ότι γεννήθηκε μια νέα παγκόσμια τάξη. Θα σημαίνει, όμως, ότι η παλιά τάξη έχει αρχίσει να τρίζει όλο και πιο δυνατά.
Και ίσως γι' αυτό η πιθανή φωτογραφία Putin–Xi–Trump στο Shenzhen να αποδειχθεί τελικά πιο ισχυρή από οποιαδήποτε συμφωνία υπογραφεί πίσω από κλειστές πόρτες.
www.bankingnews.gr
Όχι επειδή η Ρωσία, η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες ετοιμάζονται να δημιουργήσουν μια νέα συμμαχία ή να μοιράσουν τον κόσμο σε ζώνες επιρροής, αλλά επειδή μια τέτοια συνάντηση θα έστελνε το μήνυμα ότι η διεθνής πολιτική επιστρέφει με όλο και μεγαλύτερη ένταση στη λογική των μεγάλων δυνάμεων.
Σε μια εποχή όπου ο πόλεμος στην Ουκρανία, η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Κίνας, οι κυρώσεις, η ενεργειακή ασφάλεια και η στρατιωτική ένταση στην Ευρώπη παραμένουν ανοιχτές πληγές, η παρουσία των τριών ηγετών στο ίδιο τραπέζι θα αποκτούσε αμέσως διαστάσεις πολύ μεγαλύτερες από μια συνηθισμένη διπλωματική συνάντηση.
Η ιδέα μιας πιθανής τριμερούς στο περιθώριο της συνόδου της APEC στο Shenzhen έχει ήδη προκαλέσει έντονη συζήτηση.
Αν και μέχρι στιγμής δεν υπάρχει οριστική συμφωνία, μόνο και μόνο η δημοσιοποίηση του σεναρίου δείχνει ότι στη Μόσχα και στο Πεκίνο εξετάζεται σοβαρά το ενδεχόμενο μιας συνάντησης που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πολιτικό σοκ για τη Δύση. Εάν τελικά ο Donald Trump δεχθεί να συμμετάσχει, η εικόνα που θα δημιουργηθεί θα είναι εξαιρετικά ισχυρή: ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών στο ίδιο τραπέζι με τον πρόεδρο της Ρωσίας και τον πρόεδρο της Κίνας, σε κινεζικό έδαφος, με την Ευρώπη ουσιαστικά απούσα από τη σκηνή.
Οι νέοι «Big Three»; Η ιστορική σύγκριση που εντυπωσιάζει
Η σύγκριση με τους ιστορικούς «Big Three» του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου είναι αναπόφευκτη. Τότε, οι Joseph Stalin, Franklin D. Roosevelt και Winston Churchill εκπροσωπούσαν τη Σοβιετική Ένωση, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Μεγάλη Βρετανία σε μια συμμαχία που είχε έναν σαφή κοινό εχθρό. Σήμερα, όμως, η κατάσταση είναι εντελώς διαφορετική. Οι Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούν την Κίνα τον σημαντικότερο μακροπρόθεσμο στρατηγικό ανταγωνιστή τους, ενώ οι σχέσεις Ουάσινγκτον–Μόσχας παραμένουν βαθιά επιβαρυμένες λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, των κυρώσεων και της αντιπαράθεσης γύρω από την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Παράλληλα, η Ρωσία και η Κίνα έχουν αναπτύξει ιδιαίτερα στενή στρατηγική σχέση, χωρίς όμως να αποτελούν μια κλασική στρατιωτική συμμαχία τύπου ΝΑΤΟ.
Άρα, μια πιθανή συνάντηση Putin–Xi–Trump δεν θα σηματοδοτούσε τη δημιουργία μιας νέας «συμμαχίας των τριών». Θα μπορούσε, όμως, να σηματοδοτήσει κάτι εξίσου σημαντικό: την επιστροφή σε ένα μοντέλο διεθνούς πολιτικής όπου οι μεγάλες δυνάμεις θεωρούν ότι τα σημαντικότερα ζητήματα μπορούν να συζητούνται απευθείας μεταξύ τους, συχνά χωρίς τη συμμετοχή μικρότερων κρατών ή περιφερειακών ενώσεων. Και αυτή ακριβώς η εικόνα είναι που θα προκαλούσε σοβαρή ανησυχία σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Η φωτογραφία που θα έκανε την Ευρώπη να παγώσει
Για την Ευρώπη, η μεγαλύτερη πολιτική ανησυχία από μια τέτοια συνάντηση δεν θα ήταν απαραίτητα το περιεχόμενο μιας πιθανής συμφωνίας. Θα ήταν κυρίως η εικόνα ότι τα μεγαλύτερα ζητήματα της παγκόσμιας ασφάλειας συζητούνται χωρίς ισχυρή ευρωπαϊκή παρουσία. Εάν στο τραπέζι έμπαιναν θέματα όπως η Ουκρανία, οι κυρώσεις, η ενεργειακή ασφάλεια, οι σχέσεις ΝΑΤΟ–Ρωσίας, η παγκόσμια οικονομία ή οι εμπορικές εντάσεις ΗΠΑ–Κίνας, τότε η απουσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη συγκεκριμένη συζήτηση θα είχε τεράστιο συμβολικό βάρος.
Η εικόνα θα ήταν ιδιαίτερα δύσκολη για το Βερολίνο, το Παρίσι και τις Βρυξέλλες, διότι θα δημιουργούσε την εντύπωση ότι η Ευρώπη μετατρέπεται περισσότερο σε πεδίο διαπραγμάτευσης παρά σε ανεξάρτητο κέντρο ισχύος. Αυτός είναι και ο βαθύτερος φόβος που προκαλεί οποιοδήποτε σενάριο «μεγάλης συνεννόησης» μεταξύ Ουάσινγκτον, Μόσχας και Πεκίνου. Ακόμη και αν δεν υπάρξει καμία επίσημη συμφωνία, η ίδια η φωτογραφία των τριών ηγετών μαζί θα μπορούσε να ενισχύσει την αίσθηση ότι το κέντρο της παγκόσμιας διπλωματίας μετατοπίζεται μακριά από την Ευρώπη.
Ο Vladimir Putin έχει ίσως τα περισσότερα να κερδίσει
Για τον Vladimir Putin, η πραγματοποίηση μιας τέτοιας τριμερούς θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό διπλωματικό κέρδος. Η Ρωσία θα εμφανιζόταν ξανά στο ανώτατο επίπεδο της παγκόσμιας πολιτικής, όχι ως χώρα που βρίσκεται σε διεθνή απομόνωση, αλλά ως μία από τις τρεις μεγάλες δυνάμεις που θεωρούνται απαραίτητες για τη συζήτηση των πιο κρίσιμων ζητημάτων του πλανήτη. Για τη Μόσχα, αυτό θα ήταν πολιτικά εξαιρετικά χρήσιμο, καθώς θα ενίσχυε το αφήγημα ότι η Δύση δεν μπορεί να αγνοήσει τη Ρωσία όσο και αν επιχειρεί να την πιέσει οικονομικά και διπλωματικά.
Το μήνυμα θα ήταν απλό και ιδιαίτερα ισχυρό: «Μπορείτε να μας επιβάλλετε κυρώσεις, μπορείτε να περιορίζετε τις σχέσεις σας μαζί μας, αλλά όταν έρχεται η ώρα να συζητηθούν τα μεγάλα γεωπολιτικά προβλήματα, η Ρωσία παραμένει στο τραπέζι». Για τον Putin, λοιπόν, ακόμη και η συμμετοχή του Donald Trump σε μια τέτοια συνάντηση θα μπορούσε να παρουσιαστεί στο εσωτερικό της Ρωσίας ως απόδειξη ότι η προσπάθεια δυτικής απομόνωσης έχει αποτύχει.
Ο Xi Jinping θα έχει το πλεονέκτημα του οικοδεσπότη
Για τον Xi Jinping, η πιθανή συνάντηση θα ήταν ίσως ακόμη πιο πολύτιμη σε επίπεδο συμβολισμού. Το γεγονός ότι η τριμερής θα γινόταν στην Κίνα θα επέτρεπε στο Πεκίνο να παρουσιάσει τον εαυτό του ως κεντρικό κόμβο της νέας παγκόσμιας διπλωματίας. Η Κίνα θα μπορούσε να εμφανιστεί όχι μόνο ως οικονομική υπερδύναμη, αλλά και ως χώρα ικανή να φέρει στο ίδιο τραπέζι τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών και τον πρόεδρο της Ρωσίας.
Η κινεζική ηγεσία εδώ και χρόνια προωθεί την ιδέα ενός πολυπολικού κόσμου, όπου η διεθνής τάξη δεν καθορίζεται αποκλειστικά από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους δυτικούς θεσμούς. Μια συνάντηση Putin–Xi–Trump στο Shenzhen θα ταίριαζε απόλυτα σε αυτή την αφήγηση. Το Πεκίνο θα μπορούσε να παρουσιάσει τη σύνοδο ως απόδειξη ότι το κέντρο βάρους της παγκόσμιας ισχύος μετακινείται προς την Ασία και ότι η Κίνα έχει πλέον τον ρόλο όχι μόνο του ανταγωνιστή των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά και του απαραίτητου συνομιλητή τους.
Ο Donald Trump μπροστά στο πιο δύσκολο γεωπολιτικό στοίχημα
Για τον Donald Trump, η συμμετοχή σε μια τέτοια τριμερή θα ήταν ταυτόχρονα ευκαιρία και τεράστιο ρίσκο. Από τη μία πλευρά, η σύνοδος ταιριάζει απόλυτα στο προσωπικό του πολιτικό ύφος. Ο Trump έχει επενδύσει διαχρονικά στη διπλωματία κορυφής, στις θεαματικές συναντήσεις και στην εικόνα του ηγέτη που μπορεί να συνομιλήσει απευθείας με τους ισχυρότερους αντιπάλους των Ηνωμένων Πολιτειών. Μια σύνοδος με Putin και Xi θα μπορούσε να παρουσιαστεί από τον ίδιο ως απόδειξη ότι κανένας άλλος Αμερικανός ηγέτης δεν μπορούσε να φέρει στο ίδιο τραπέζι τις τρεις μεγαλύτερες δυνάμεις.
Από την άλλη πλευρά, ο κίνδυνος είναι εξίσου μεγάλος. Ο Trump θα μπορούσε να βρεθεί απέναντι σε δύο ηγέτες που έχουν αναπτύξει πολύ στενότερη στρατηγική σχέση μεταξύ τους από ό,τι έχει ο καθένας με την Ουάσινγκτον. Εάν η εικόνα της συνάντησης δημιουργούσε την εντύπωση ότι ο Αμερικανός πρόεδρος βρίσκεται απέναντι σε ένα ενιαίο ρωσοκινεζικό μέτωπο, τότε η σύνοδος θα μπορούσε να μετατραπεί από επικοινωνιακή επιτυχία σε στρατηγικό πονοκέφαλο για τον Λευκό Οίκο.
Η «αρκούδα και ο δράκος» δεν είναι ακόμη συμμαχία, αλλά η Δύση έχει λόγους να ανησυχεί
Η σχέση Ρωσίας–Κίνας περιγράφεται συχνά στη Δύση ως μια νέα συμμαχία μεταξύ της «αρκούδας» και του «δράκου». Η εικόνα αυτή έχει επικοινωνιακή δύναμη, αλλά είναι πιο σύνθετη στην πραγματικότητα. Η Ρωσία και η Κίνα έχουν ενισχύσει σημαντικά τη συνεργασία τους στον ενεργειακό, στρατιωτικό, διπλωματικό και οικονομικό τομέα, ενώ μοιράζονται έναν βασικό στρατηγικό στόχο: τη μείωση της αμερικανικής κυριαρχίας στο διεθνές σύστημα.
Παρόλα αυτά, οι δύο χώρες δεν έχουν ταυτόσημα συμφέροντα. Η Κίνα είναι πολύ μεγαλύτερη οικονομική δύναμη και ενδιαφέρεται πρωτίστως για σταθερότητα, εμπόριο και ανάπτυξη. Η Ρωσία είναι πολύ πιο πρόθυμη να αναλάβει στρατιωτικούς και γεωπολιτικούς κινδύνους. Το Πεκίνο κινείται με περισσότερο υπολογισμό, ενώ η Μόσχα έχει δείξει μεγαλύτερη διάθεση να αποδεχθεί υψηλό κόστος για την προώθηση στρατηγικών στόχων. Επομένως, δεν πρόκειται για ενιαίο μπλοκ, αλλά για μια πολύ στενή στρατηγική σύγκλιση που προκαλεί σοβαρό προβληματισμό στην Ουάσινγκτον.
Το μεγάλο στοίχημα των ΗΠΑ: να μη γίνουν Ρωσία και Κίνα αχώριστες
Ένα από τα πιο σημαντικά ερωτήματα πίσω από μια πιθανή συμμετοχή του Donald Trump είναι αν η Ουάσινγκτον πιστεύει ακόμη ότι μπορεί να δημιουργήσει κάποια απόσταση ανάμεσα στη Ρωσία και την Κίνα. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, το χειρότερο μακροπρόθεσμο σενάριο θα ήταν να αντιμετωπίσουν ταυτόχρονα μια ισχυρή Κίνα και μια στρατιωτικά ισχυρή Ρωσία σε στενό στρατηγικό συντονισμό. Όσο περισσότερο η Ουάσινγκτον συγκρούεται και με τις δύο χώρες ταυτόχρονα, τόσο περισσότερο ενισχύεται η μεταξύ τους συνεργασία.
Εδώ ακριβώς μια τριμερής συνάντηση θα μπορούσε να αποκτήσει πρακτική σημασία. Ο Trump ίσως επιχειρούσε να δείξει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να συνομιλούν ξεχωριστά και με τη Μόσχα και με το Πεκίνο, χωρίς να αποδέχονται την ύπαρξη ενός ενιαίου αντιδυτικού μπλοκ. Το ερώτημα είναι αν αυτή η στρατηγική έρχεται πολύ αργά. Οι σχέσεις Putin–Xi έχουν πλέον αποκτήσει βάθος που δεν εξαρτάται αποκλειστικά από προσωπικές σχέσεις, αλλά από κοινά γεωπολιτικά συμφέροντα.
Η Ουκρανία θα είναι η μεγάλη απούσα
Εάν η συνάντηση πραγματοποιηθεί και στο τραπέζι βρεθεί το ζήτημα της Ουκρανίας, τότε η απουσία του Κιέβου θα προκαλέσει τεράστια πολιτική συζήτηση. Για την Ουκρανία, ένα σενάριο όπου Donald Trump, Vladimir Putin και Xi Jinping συζητούν τον πόλεμο χωρίς ουκρανική παρουσία θα ήταν ιδιαίτερα ανησυχητικό. Θα δημιουργούσε την αίσθηση ότι η τύχη της χώρας μπορεί να συζητείται μεταξύ μεγάλων δυνάμεων σε ένα πλαίσιο όπου το ίδιο το Κίεβο δεν έχει άμεσο λόγο.
Αυτός είναι και ο λόγος που πολλοί θα μιλούσαν αμέσως για μια νέα «Γιάλτα». Όχι επειδή ο κόσμος μπορεί πραγματικά να χωριστεί ξανά σε τρεις ζώνες επιρροής, αλλά επειδή η ίδια η μορφή μιας τέτοιας συνάντησης θα θύμιζε εποχές όπου οι ισχυρότερες χώρες θεωρούσαν ότι μπορούσαν να αποφασίζουν για μικρότερα κράτη χωρίς τη δική τους παρουσία.
Η «νέα Γιάλτα» είναι υπερβολή – αλλά όχι εντελώς αβάσιμη ως φόβος
Η ιδέα ότι Putin, Xi και Trump μπορούν να καθίσουν σε ένα δωμάτιο και να «μοιράσουν τον κόσμο» μπορεί να είναι και υπερβολική υπάρχουν όμως σημαντικά «αλλά». Ο σημερινός πλανήτης είναι πολύ πιο περίπλοκος από εκείνον του 1945. Υπάρχουν η Ινδία, η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ιαπωνία, η Τουρκία, η Βραζιλία, οι χώρες του Κόλπου και δεκάδες ακόμη μεσαίες δυνάμεις που διαθέτουν σημαντική αυτονομία και επιρροή. Καμία τριμερής σύνοδος δεν μπορεί απλώς να επιβάλει μια νέα παγκόσμια τάξη από πάνω.
Ωστόσο, ο φόβος δεν είναι εντελώς αβάσιμος. Αυτό που μπορεί να συμβεί είναι να παγιωθεί η αντίληψη ότι τα μεγαλύτερα προβλήματα του πλανήτη λύνονται μέσω απευθείας διαπραγμάτευσης μεταξύ των ισχυρότερων κρατών. Και αν αυτή η αντίληψη αποκτήσει ξανά κυρίαρχο ρόλο, τότε μικρότερες χώρες και περιφερειακές ενώσεις θα βρεθούν σε πιο αδύναμη θέση.
Η συνάντηση που μπορεί να μην αποφασίσει τίποτα και να αλλάξει τα πάντα
Το πιο παράδοξο στοιχείο είναι ότι μια πιθανή τριμερής Putin–Xi–Trump μπορεί να ολοκληρωθεί χωρίς καμία θεαματική συμφωνία. Μπορεί να μην υπάρξει κοινό ανακοινωθέν, να μην λυθεί το ουκρανικό ζήτημα, να μην υπάρξει μεγάλη εμπορική συμφωνία ΗΠΑ–Κίνας και να μην συμφωνηθεί νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας. Παρ' όλα αυτά, η συνάντηση θα μπορούσε να θεωρηθεί ιστορική.
Στην παγκόσμια πολιτική, η εικόνα έχει τεράστια σημασία. Αν οι τρεις ηγέτες καθίσουν μαζί, τότε η συμβολική εντύπωση θα είναι ότι η διεθνής τάξη επιστρέφει στη λογική των μεγάλων δυνάμεων. Δεν θα σημαίνει ότι οι τρεις άνδρες ελέγχουν τον κόσμο. Θα σημαίνει όμως ότι όλοι αντιλαμβάνονται πως χωρίς κάποια μορφή συνεννόησης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Κίνας και Ρωσίας, τα μεγαλύτερα διεθνή προβλήματα δύσκολα μπορούν να ελεγχθούν.
Ο πραγματικός σεισμός για τη Δύση
Ο τίτλος «οι νέοι Τρεις Μεγάλοι θα ανατινάξουν τη Δύση» είναι προφανώς υπερβολικός. Η Δύση δεν πρόκειται να καταρρεύσει επειδή Donald Trump, Vladimir Putin και Xi Jinping θα εμφανιστούν μαζί. Εκεί όμως που υπάρχει πραγματική ουσία είναι στο συμβολικό χτύπημα που θα δεχθεί η μεταψυχροπολεμική εικόνα ενός κόσμου όπου η Δύση βρίσκεται στο επίκεντρο όλων των μεγάλων αποφάσεων.
Η Κίνα θα είναι οικοδεσπότης. Η Ρωσία θα έχει επιστρέψει στο κορυφαίο τραπέζι. Και ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών θα βρίσκεται εκεί για να συζητήσει απευθείας μαζί τους. Αυτή η εικόνα δεν θα σημαίνει ότι γεννήθηκε μια νέα παγκόσμια τάξη. Θα σημαίνει, όμως, ότι η παλιά τάξη έχει αρχίσει να τρίζει όλο και πιο δυνατά.
Και ίσως γι' αυτό η πιθανή φωτογραφία Putin–Xi–Trump στο Shenzhen να αποδειχθεί τελικά πιο ισχυρή από οποιαδήποτε συμφωνία υπογραφεί πίσω από κλειστές πόρτες.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών